Кыайыы бырааһынньыгын күннэригэр Арассыыйа үрдүнэн «Өйдөбүнньүк чүмэчи» аахсыйа сылын ахсын ыытыллар. Бу үгэскэ кубулуйбут дьаһалга Хорообут нэһилиэгин дьоно-сэргэтэ кыттыһан тоҕуоруһа муһуннулар. Кинилэр эйэлээх олохпут туһугар олохторун толук уурбут буойуннарбытыгар, кыайыыны уһансыбыт саллааттарга, тыылга үлэлээбит дьоҥҥо ытыктабыл, өйдөбүл бэлиэлэрин биллэрэн, сүгүрүйэн биир-биир чүмэчилэри уматан, уурдулар.

Ийэ дойдубут бары муннуктарыттан эдэр, чэгиэн эр дьон сэриигэ аттаммыттара. 1418 күннээх түүн сэрии уота кытыастыбыта. Дэриэбинэлэр, куораттар урусхалламмыттара. Кыа хаан халыйбыта, харах уута тохтубута… Аҕа дойдуну көмүскүүр сэриигэ Мэҥэ — Хаҥалас улууһуттан барыта 4198 киһи ыҥырыллан барбытыттанкыргыһыы хонуутугар 1913 киһи биһиги бүгүҥҥү дьоллоох, сырдык кэскилбит иһин олохторун толук уурбуттара, эргиллибэтэхтэрэ. 149 киһи дьылҕата ханна тиийбитэ биллибэт, 2136 киһи дойдутугар эргиллэн кэлэн эйэлээх олоҕу тутууга үлэлээн, оҕо –уруу төрөтөн нэһилиэкпит, улууспут сайдыытыгар  төһүү күүс буолбуттара.

Биhиги нэhилиэктэн 330 эдэркээн уолаттар утуу – субуу ыӊырыллан алаастарыттан арахсан сэриигэ барбыттара. 162 саллаат уолаттар төрөөбүт төрүт буордарыгар, илгэлээх алаастарыгар, алаhа дьиэлэригэр төӊнүбэтэхтэрэ. Сэрии  — ыар толоонугар өлбүттэрэ-сүппүттэрэ  сорохтор сурахтыын мэлийбиттэрэ. Хаан тохтуулаах улуу сэрии сылларыгар нэhилиэктэргэ оҕо — уруу, кырдьаҕас дьон хаалан «Бука барытын фронна!» диэн  күүстэрин – уохтарын түмэн үлэлээбиттэрэ.

Бу күн олохторун толук ууран туран, Ийэ дойдуларын көмүскээбит дьоммутун махтана ахтабыт. Төһө да кэм аастын – Улуу Кыайыы күнэ хорсун быһыы, эр санаа уонна төрөөбүт дойдуга улуу таптал холобурун быһыытынан, биһиги өйбүтүгэр хаалыаҕа.

КИМ ДА УМНУЛЛУБАТ! ТУОХ ДА УМНУЛЛУБАТ!